معرفی، تعریف و نشانه های وسواس فکری و وسواس فکری عملی

تعریف وسواس چیست؟

وسواس یا افکار مزاحم، نوعی فشار فکری برای ادامه یک فکر یا عمل است که فرد با اینکه می داند غیرمنطقی است، اما توانایی کنترل و توقف آن را ندارد.
وسواس می تواند احساس، فکر، ایده، حرکت متوالی، یا هر چیز مشابه دیگری باشد.
برای اینکه عمل یا فکری را به عنوان وسواس در نظر بگیریم، باید دو شرط زیر در فکر یا عمل وجود داشته باشد:
نخست اینکه: احساس اجبار در انجام عمل یا فکر وجود داشته باشد.
دوم اینکه: حس مقاومت در برابر انجام عمل یا فکر وجود داشته باشد.

نشانه های ابتلا به وسواس چیست؟

نشانه های واضحی برای تشخیص اینکه فرد دچار وسواس است وجود دارد که برخی از مهم ترین نشانه ها به این شرح در نظر گرفته می شوند:
•    فرد دچار اختلال وسواس جبری، به طول کامل تحت کنترل ذهن خود قرار گرفته و برای انجام کارها، به طور کامل از هرچه که مغزشان دستور می دهد، اطاعت کرده و توانایی مقابله به آن را ندارد.
•    فرد وسواسی این تفکر را دارد که تکرار یک عمل، فرایندی موقتی است، اما با این حال همان کار موقتی را همیشه انجام می دهد.
•    در فرد وسواسی، افکار منفی مانند ترس، نفرت، شک و ... بیش از دیگران دیده می شود.
•    فرد وسواسی با خود حرف زده و رفتارهای عجیب از خود نشان می دهد.
•    افکار فرد وسواسی، به او فرمان می دهد تا از روی علاقه، به کسانی که دوستشان دارد، آسیب بزند، این آسیب می تواند جسمی یا روحی باشد.
•    افکار، تکانه ها، تصورات و تصمیماتی که در ذهن فرد وسواسی شکل می گیرد، خارج از کنترل است.
•    و ...

انواع وسواس چیست؟

معمولا وسواس را در دو گروه وسواس فکری و وسواس فکری عملی در نظر می گیرند که هر کدام تعریف خاص خود را داشته و رفتارهای متفاوتی را به همراه دارد. در ادامه به معرفی انواع وسواس می پردازیم.

وسواس فکری چیست؟

در وسواس فکری، نوعی ایده یا فکر یا تصور شکل گرفته و مدام ذهن را درگیر و مشغول خود می کند. به همین علت، فرد در مسائل و امور زندگی با عدم تمرکز مواجه شده و به شکل افکار مزاحم همیشه در ذهن به صورت فعال وجود دارند. برخی از وسواس های فکری شایع را می توان به این شرح بیان کرد:

وسواس فکری درباره بدن: این نوع وسواس می تواند نگرانی در مورد سلامتی باشد یا نارضایتی از عضوی از بدن. در حالت اول، بیمار بارها به پزشک مراجعه می کند و دنبال دارو یا روش درمانی جدید برای تضمین سلامتی بدن است. در حالت دوم بیمار از عضوی از بدن خود نارضایتی داشته و به دنبال تغییر، عمل زیبایی و گاهی پوشاندن یا قایم کردن عضوی از بدن خود است.

وسواس درباره اتفاقات گذشته: در این حالت از وسواس، ذهن بیمار درگیر این موضوع است که چرا در گذشته کاری انجام داده است؟ آیا این کار درست بوده یا خیر؟ اگر این کار انجام نمی شد چه اثری داشت؟ آیا در انجام این کار مختار بوده یا از روی اجبار انجام شده است؟ و سوالاتی مشابه این. این نوع از وسواس که همیشه فعال است اما در زمان استراحت بیشتر فعال می شود، ذهن فرد را به شدت آشفته کرده و توانایی تصمیم گیری و تمرکز را از وی سلب خواهد کرد.

وسواس تصمیم گیری در باره آینده: این نوع وسواس بر روی آینده شکل گرفته و ذهن فرد را با سوالاتی مانند آیا تصمیمی که گرفته، آیا برای تصمیم درستی است؟ آیا تصمیم بهتری وجود دارد؟ اگر این تصمیم اشتباه باشد چه پیامدهایی خواهد داشت؟ و سوالاتی مشابه این، ذهن را به طور کامل درگیر کرده و جلوی رشد و پیشرفت فرد را گرفته و تاثیر نامطلوبی بر روی زندگی فردی و کاری به همراه خواهد داشت.
وسواس در اعتقادات و امور مذهبی: این وسواس با زمینه های پررنگ اعتقادی، در مورد خیر یا شر بودن، حلال یا حرام بودن، خوبی و بدی و ... ذهن بیمار را درگیر کرده و تمام توانایی فرد دچار این چالش خواهد شد که آیا این کار یا عمل حرام است یا خیر.
وسواس افکار افراطی: وسواس افکار افراطی با فکر در مورد رویدادهای ناگوار، نگرانی مداوم از مورد مرگ نزدیکان و عزیزان، وقوع حوادث طبیعی مرگبار و ... رخ داده و تاثیر بسیار نامطلوبی بر روی کیفیت زندگی فرد به همراه دارد.

به طور کلی، می توان گفت که وسواس فکری نوعی افکار فشارگونه غیرقابل توقف است که با تلاش برای مقاومت فرد همراه است.
پیشنهاد می کنیم در صورتی که دچار وسواس فکری هستید، حتما با همکاران ما در مرکز مشاوره سایه زیر نظر خانم دکتر زهرا عباسی با شماره 44212133 – 021 تماس بگیرید تا با بهره مندی از خدمات مشاوره فردی، برای کنترل وسواس فکری گام بردارید.

وسواس فکری عملی چیست؟

وسواس فکری عملی، علاوه بر تفکرات در ذهن، نمود عملی به خود گرفته و همراه با تلاشی فیزیکی و انجام کاری رخ می دهد. این نوع وسواس می تواند عملی تکراری مانند شستن دست ها به طور مداوم و بیش از اندازه باشد و یا شامل رفتارهای خطرناکی مانند اقدام به خودکشی یا دگرکشی شود. به هرحال وسواس فکری عملی در شکل های گوناگونی رخ می دهد، مانند:

وسواس شستشوی مکرر: در این نوع وسواس فکری عملی، فرد دائما در حال شستن دست ها، وسایل، تمیز کردن بیش از اندازه اشیا، استحمام طولانی مدت و گاهی بیش از یک بار در روز و ... دچار انجام کاری تکراری می شود که با علم به غیرمنطقی بودن، قادر به توقف آن نیست.
وسواس رفتار منحرفانه: در وسواس رفتار منحرفانه، فرد با اجبار فکر خود کارهایی انجام می دهد که هیچ توضیحی برای آن وجود ندارد. اقدام به دزدی در افرادی که هیچ نیاز مادی ندارند، نمونه ای از رفتار منحرفانه است. از نمونه های دیگر می توان به انجام کارهای خلاف قوانین، تجسس در زندگی دیگران و ... نام برد.
دقت وسواسی: در این نوع وسواس، فرد دچار منظم کردن بیش از اندازه اشیا، وسایل، میز کار و ... است که در چرخه ای بی پایان ادامه می یابد و بیشتر زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد.
وسواس شمارش و وسواس عددی: در این نوع وسواس، فرد مدام در حال شمارش چیزهای غیرضروری است. مانند شمردن پله ها، شمارش تعداد درختان در مسیر، تلاش برای یافتن اعداد مشابه و تکراری روی پلاک خودروها و ... از مثال های وسواس شمارش هستند.

وسواس فکری عملی می تواند حالت های دیگری نیز داشته باشند که با توجه به تکرار رفتار در فرد، توسط مشاور قابل شناسایی و کنترل است. در صورتی که به هر نوعی از وسواس فکری عملی دچار هستید، بهتر است در اولین فرصت با همکاران ما در مرکز مشاوره سایه زیر نظر خانم دکتر زهرا عباسی با شماره 44212133 – 021 تماس گرفته و با مشاوره فردی، برای کنترل و کاهش شدت وسواس فکری عملی اقدام کنید.

در مقاله آینده در مورد علل وسواس، پیامدهای وسواس و افکار مزاحم و نحوه درمان آن بحث خواهیم کرد.