13 آبان 1404
مدیریت تعارضات و حل اختلافات در محیط کار و خانواده
- 5 بهمن 1403
رفتارها و نشانههای افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی
در این مقاله، مرور کوتاهی بر تعریف اختلال شخصیت مرزی، رفتارهای احتمالی این افراد، نشانههای ابتلا به این اختلال و روشهای کنترل و مدیریت اختلال شخصیت مرزی خواهیم داشت.
آنچه در این مطلب می خوانید:
اختلال شخصیت مرزی چیست؟
اختلال شخصیت مرزی یا Borderline Personality Disorder که به صورت خلاصه BPD نامیده می شود، یک نوع اختلال روانی است که با عدم ثبات در احساسات، روابط بین فردی، تصویر از خود و رفتارها مشخص میشود. افرادی که با این اختلال دستوپنجه نرم میکنند، معمولاً تغییرات شدید احساسی را تجربه میکنند، روابطشان اغلب بیثبات بوده و ممکن است ترس زیادی از ترک شدن داشته باشند. همچنین، رفتارهای تکانشی، نظیر خرج کردن بیش از حد، رانندگی خطرناک یا حتی آسیب به خود، در میان این افراد رایج است. علت دقیق این اختلال همچنان به طور کامل شناخته نشده، اما عواملی مانند ژنتیک، محیط زندگی و تجارب دوران کودکی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی گویی در وضعیتی بین نوروز و پسیکوز زندگی میکنند و ویژگی بارز آنها بیثباتی شدید در احساسات، خلقوخو و رفتار است. چنین افرادی ممکن است در یک لحظه، کسی را "محبوبترین و باارزشترین" فرد بدانند و در لحظهای دیگر همان شخص را "بیرحمترین و سوءاستفادهگرترین" خطاب کنند. به نظر میرسد که زندگی آنها فاقد هرگونه نقطه تعادل است. این اختلال که با عنوان «سندروم بیثباتی عاطفی شخصیت» یا به اختصار ایآیپیاس نیز شناخته میشود، نمایانگر مشکلی است که در آن افراد دچار ناپایداری احساسی، اضطراب یا رفتارهای خودتخریبی هستند. کسانی که از این اختلال رنج میبرند، ممکن است حالتهایی از روانپریشی مرزی را تجربه کنند که در آن دچار دودلی و تردید عمیق درباره خود و دیگران هستند.
چه رفتارهایی ممکن است از یک فرد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی مشاهده شود؟
- افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در زمینههایی مانند هویت، ارزشها، وفاداریها و اهداف خود با تردیدهایی جدی مواجه هستند. برای جبران آشفتگیهای هویتی، گاهی اقدام به خالکوبی واژههایی مانند مادر یا عشق، و یا تصاویر مرتبط با افراد محبوب و حیوانات روی پوست خود میکنند. این خالکوبیها غالباً به منظور تسکین روانی و تقویت روحیه آنها انجام میشود.
- این افراد معمولاً درگیر روابط پرشور و ناپایداری میشوند که گاهی با رفتارهای بیملاحظهای چون بیبندوباری جنسی همراه است. اما از نکات دردناک زندگی آنها، اقدامات مکرر خودآزاری مثل بریدن یا سوزاندن قسمتهای مختلف بدن است که بیشتر روی بازوها، شکم یا سینه قابل مشاهده است. این رفتارها اغلب با هدف کاهش تنشهای درونی یا جلب کمک دیگران انجام میشود.
- یکی دیگر از ویژگیهای قابل توجه این افراد، زود خسته شدن و گرایش به رفتارهای تکانشی است. این رفتارها گاهی برای ایجاد هیجان شامل رانندگی غیرعادی، مصرف مواد مخدر یا قمار میشود. البته برخی دیگر ممکن است به رفتارهای کمخطرتری چون خریدهای ناگهانی یا پرخوری روی آورند.
- عصبانیت ناگهانی از دیگر مشخصههای این اختلال است که میتواند زندگی فرد را به طور قابل توجهی دچار نابسامانی کند. افراد مبتلا به این بیماری، معمولاً در روابط نزدیک خود احساس امنیت نمیکنند و بین احساس علاقه و نفرت نسبت به افراد نزدیک، مدام در حال نوسان هستند؛ مسألهای که حفظ روابط طولانیمدت را برای آنها بسیار دشوار میکند.
- برخی از این افراد به خوددرمانی از طریق مصرف الکل یا مواد مخدر روی میآورند یا دچار اختلالات تغذیه و خودآسیبزنی میشوند. مدیریت احساس انزوا، اضطراب یا خشم شدید برای این افراد بسیار سخت است و همین موضوع منجر به آسیب جسمی یا روانی به خودشان میشود. آنها ممکن است لحظهای اعتمادبهنفس زیادی داشته باشند و در لحظهای دیگر گرفتار احساس شدید خودبیزاری شوند.
- یکی از مشکلات رایج میان این افراد، حس عمیق تهی بودن و بحران هویتی است. آنها برای جلوگیری از ترکشدن یا طردشدن توسط افراد محبوبشان، تلاشهای شدیدی میکنند. گاهی حتی ممکن است به همنشینی با چیزهایی چون حیوانات، گلها یا اشیای بیجان پناه ببرند تا از این احساس وحشتناک رها شوند.
- یکی از سختترین جنبههای زندگی شخصیتهای مرزی، تعاملات بینفردی است. فرقی نمیکند این ارتباط با یک مادر، دوست یا شریک عاطفی باشد؛ روابطشان اغلب آشفته و پیچیده است. آنها به شکلی افراطی وابسته میشوند اما همزمان اگر احساس سرخوردگی کنند، خشم شدیدی بروز میدهند. تحمل تنهایی برای این افراد تقریباً غیرممکن است و برای تسکین خود، بعضاً به شکل وسواسگونهای دنبال برقراری رابطه با دیگران هستند.
- در حالی که اضطراب گاهی بخشی طبیعی از زندگی ماست، اضطراب در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی همراه با احساسات بسیار شدید، تنش زیاد، وحشت و رفتارهایی نامناسب بروز پیدا میکند. این واکنشها غالباً نتیجه حساسیت بیش از حد نسبت به رفتار و برخوردهای دیگران است.
- این افراد نیاز شدیدی به محبت و توجه دارند و در صورت دریافت نکردن آن دچار اضطراب فراوانی میشوند. تغییرات خلقی آنی نیز در این افراد بسیار شایع است و گاه ممکن است تمایلات جنسی آنها ناگهان افزایش یابد. این مسئله گاهی با اختلال دوقطبی اشتباه گرفته میشود؛ با این تفاوت که در اختلال دوقطبی تغییر خلقوخو ممکن است چندین روز ادامه یابد، اما در اختلال شخصیت مرزی نوسانات خلقی معمولاً سریع و وابسته به محرکهای بیرونی رخ میدهد.
از چه نشانههایی میتوان تشخیص داد که فرد دچار اختلال شخصیت مرزی است؟
در صورتی که 3 یا بیش از 3 مورد از نشانههای زیر مشاهده شود، فرد دچار اختلال شخصیت مرزی است:
- احساس وحشت شدید از تنها ماندن، تجربه مکرر حس خلأ درونی، داشتن تصویری نامشخص یا ناپایدار از هویت خود و تغییرات شدید و ناگهانی در حالات عاطفی مانند خشم، اضطراب یا افسردگی که ممکن است از چند ساعت تا چند روز طول بکشد.
- روابط پرتنش که به طور مداوم بین ستایش افراطی و بیارزش دانستن کامل طرف مقابل در حال نوسان است.
- بروز خشم شدید و غیرمناسب که با محرک آن همخوانی ندارد.
- تجربه موقتی سوءظنهای اغراقآمیز یا احساس غیرواقعی بودن در شرایط خاص.
- انجام رفتارهای تکانشی بدون فکر قبلی، مانند گرایش به مصرف مواد مخدر، اعتیاد جنسی، پرخوری یا خرج کردن بیرویه پول.
- خودآسیبرسانی، فکر کردن به خودکشی، صحبت درباره آن یا حتی برنامهریزی برای این اقدام.
- ظهور افکار بدگمانه (پارانویید) یا نشانههای تجزیهای، هرچند این علائم معمولاً گذرا بوده و در مواقع استرس شدید رخ میدهند. لازم به ذکر است که بروز این علائم به تنهایی به معنای ابتلا به اختلال شخصیت مرزی نیست.
تشخیص این اختلال مستلزم ارزیابیهای دقیق تخصصی است. ضروری است که بررسی شود آیا علائم موجود ناشی از عوامل دیگری هستند یا خیر.
راهکارهای کنترل اختلال شخصیت مرزی چیست؟
در صورتی که دچار اختلال شخصیت مرزی باشید، میتوانید از رواندرمانی به صورت فردی یا گروهی بهرهمند شوید. روشهای متنوعی برای درمان این اختلال وجود دارد که طبق تجربه، تأثیر مثبتی دارند. از جمله این روشها میتوان به رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT)، درمان مبتنی بر شناخت روانی (MBT) و طرحوارهدرمانی اشاره کرد. همچنین، امکان استفاده از دارودرمانی نیز برای شما وجود دارد. لازم است که از گزینههای درمانی موجود آگاهی داشته باشید و در پروسه درمان مشارکت فعال داشته باشید. داشتن انگیزه شخصی و اعتماد به درمانگر از اهمیت زیادی برخوردار است. اگر قبلاً برای درمان اقدام کردهاید ولی نتایج مطلوبی نگرفتهاید، نباید ناامید شوید؛ بلکه بهتر است مجدداً تلاش کنید. تحقیقات نشان دادهاند که آنچه در موفقیت درمان نقش کلیدی دارد، شکل درمان نیست، بلکه میزان اعتمادی است که میان شما و درمانگرتان برقرار میشود.
در مرکز مشاوره سایه زیر نظر خانم دکتر زهرا عباسی، با بهره مندی از مشاوران مجرب خدمات مشاوره برای افراد دچار اختلال شخصیت مرزی ارائه می شود. برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید با همکاران ما در مرکز مشاوره سایه با شماره 44212133 - 021 تماس بگیرید.