معرفی نشانه‌ها و علل و پیامدهای هم‌وابستگی و روش‌های درمان آن

تعریف و مفهوم هم‌وابستگی چیست؟

اصطلاح هم‌وابستگی به‌طور گسترده‌ای به‌کار می‌رود، با این‌حال، این اصطلاح تعریف واحد و جهانی ندارد. در «راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی» که استانداردی برای طبقه‌بندی اختلالات روانی توسط روان‌شناسان و روان‌پزشکان است، به‌عنوان یک اختلال روانی شناخته نمی‌شود.
به‌عنوان یک تعریف کاربردی، هم‌وابستگی معمولاً به شکل وابستگی احساسی یا روانی بیش از حد به شریک، والدین، فرزند یا فرد دیگری شناخته می‌شود به نحوی که منجر به اعتیاد به رابطه می‌شود.
برخی از کارشناسان آن را رابطه‌ای توصیف می‌کنند که در آن هر دو فرد یا یکی از طرفین با کمبود اعتماد به نفس مواجه بوده، در تعیین مرزها دچار مشکل هستند که این رابطه شامل کنترل و دستکاری نیز می‌شود.

۲۰ نشانه و علامت وابستگی به دیگران چیست؟

غلبه بر هم‌وابستگی نیازمند فهم این پدیده و شناخت نمونه‌های روابط مبتنی بر چنین وابستگی است.
در لیست پایین، 20 نشانه اصلی از علائم وابستگی را معرفی می‌کنیم:

• مراقبت بیش از حد از دیگران به بهای نادیده‌گرفتن نیازهای خود
• احساس نالایق بودن یا بی‌کفایتی
• خوش‌خدمتی برای جلب تایید و اجتناب از رویارویی
• ناتوانی در تعیین مرزها و دخالت بیش از حد در زندگی دیگران
• سرکوب احساسات
• وابستگی بیش از حد به دیگران برای تایید و هویت‌یابی
• تلاش برای کنترل رفتار دیگران به منظور احساس نیاز و امنیت
• ترس از ترک شدن
• مشکل در ایجاد و نگه‌داشتن روابط نزدیک
• تجربه استرس و اضطراب مداوم
• احساس مسئولیت بیش از حد نسبت به دیگری
• تلاش برای حل مشکلات دیگران
• انجام کارهایی برای دیگران که خود قادر به انجام‌شان هستند
• ظاهر شدن به صورت خشک و قضاوت‌گر
• احساس گناه هنگام دفاع از خود
• دشواری در پذیرش مهربانی
• تلاش برای کامل بودن به منظور پرهیز از انتقاد
• جستجوی تایید
• جذب افراد نیازمند
• احساس خستگی عاطفی مداوم

چه عواملی موجب هم‌وابستگی می‌شوند؟

هم‌وابستگی و وابستگی عاطفی و رابطه‌ای چندین علت مختلف دارد از جمله:

مصرف مواد در خانواده
زندگی با عضوی از خانواده که دچار سوء مصرف مواد است، به منظور مدیریت آشفتگی و ناکارآمدی می‌تواند باعث بروز وابستگی عاطفی شود.

غفلت و سوء استفاده عاطفی
کودکانی که توسط اعضای خانواده دچار غفلت و سوء استفاده می‌شوند ممکن است به مکانیزم‌های مقابله‌ای روی بیاورند که نیازهای دیگران را بر نیازهای خود ترجیح دهند.

انکار و شرم
احساسات منفی قدرتمندی مانند انکار و شرم می‌توانند عزت نفس را تخریب کرده و رفتارهای وابسته را تشدید کنند.

آسیب‌های اولیه
همبستگی ناشی از آزار، اتصال قوی‌ای است که ممکن است بین قربانی و آزاردهنده طی مراحل حیاتی رشد کودک ایجاد شود و افراد را مستعد هم‌وابستگی کند.

درماندگی آموخته‌شده
اعضای خانواده می‌توانند شکست‌های مکرری در مدیریت سوء مصرف مواد عضو معتاد خود تجربه کنند که به احساس درماندگی منجر می‌شود و رفتارهای وابسته را تقویت می‌کند.

محرک‌های ژنتیکی
نقش عوامل ژنتیکی در هم‌وابستگی، فراتر از تأثیر آن‌ها بر سلامت روانی و خصوصیات شخصیتی، هنوز روشن نیست. با این حال، آن‌ها می‌توانند به طور غیر مستقیم نقش ایفا کنند. تحقیقات نشان می‌دهد برخی افراد به صورت ژنتیکی مستعد هم‌وابستگی هستند.

پیامدهای هم‌وابستگی چیست؟

هم‌وابستگی و وابستگی عاطفی می‌تواند پیامدهای بسیاری داشته باشد که همواره برای متخصصان سلامت روان آشکار نیستند، به‌ویژه در مورد احساسات افرادی که تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند.
این پیامدها عبارتند از:
از دست دادن هویت شخصی: هر دو فرد در رابطه‌ای وابسته ممکن است احساس کنند که هویت شخصی خود را از دست داده‌اند زیرا بیش از حد بر دیگری متمرکز شده‌اند.
کاهش اعتماد به نفس: افرادی که در اینگونه روابط هستند ممکن است احساس کمبود اعتماد به نفس و ارزش شخصی کنند.
نوسانات احساسی: موجی از احساسات می‌تواند باعث اوج و افت شدید در حال و هوای افراد شود.
ترس از ترک شدن: در بستر یک رابطه تنش‌زا و آشفته، هر دو یا یکی از افراد ممکن است ترس از ترک شدن داشته باشند.
مالکیت و حسادت: افزایش احساساتی که ناشی از باورها و رفتارهای مرتبط با مالکیت و حسادت هستند، می‌تواند رابطه را بیشتر تحت فشار قرار دهد.
انکار: با وجود نشانه‌ها، هر دو طرف ممکن است در انکار ماهیت وابستگی رابطه خود باشند.
دشواری در تعیین مرزها: زمانی‌که در حالت همیشگی آشفتگی قرار دارند، تعیین و حفظ مرزها چالش‌برانگیز می‌شود.
حس امنیت کاذب: باوجود وضعیت ناپایدار و بی‌نظم رابطه، افراد وابسته ممکن است حس امنیت کاذب را تجربه کنند.

هم‌وابستگی در روابط چگونه است؟

هم‌وابستگی یک مشکل پیچیده است که می‌تواند تأثیرات قابل توجه و مخرب در  نقشی که سبک‌های دلبستگی ایفا می‌کنند و بر روی روابط داشته باشد.
تحقیقات نشان می‌دهند که تربیت و تشکیل سبک‌های دلبستگی می‌توانند به طور قابل توجهی آغاز و پایداری رفتارهای وابسته به دیگران را تحت تأثیر قرار دهند. سبک‌های دلبستگی ناایمن، مانند دلبستگی دمدمی یا اجتنابی، احتمال بیشتری دارد که به روابط هم‌وابسته به دیگران منجر شوند.

تفاوت هم‌وابستگی و روابط متکی به هم چیست؟

برخلاف روابط ‌هم‌وابسته، روابط متکی به هم معمولاً با سبک‌های دلبستگی ایمن همراه هستند و شامل اعتماد، مرزهای سالم، ارزشمندی خود، تنظیم هیجانات و رابطه‌ای متعادل‌تر می‌شوند.

روش‌های غلبه بر هم‌وابستگی چیست؟

برای غلبه بر هم‌وابستگی، نیاز به خوداندیشی و صداقت دارید. اقدامات زیر می‌تواند برای بهبود وضعیت شخص مؤثر باشد:
تشخیص و پذیرش اینکه برخی از عناصر رابطه ممکن است وابسته‌وار باشند.
شناسایی افکار منفی و جایگزینی آن‌ها با افکار مثبت و مفید.
مکث و عقب‌نشینی. مهم است که به اقدامات و احساسات شریک خود به‌عنوان تعریف‌کننده ارزش خودتان نگاه نکنید.
شناسایی نقاطی که مرزها در آن‌ها کمبود دارند یا به‌طور مداوم نقض می‌شوند. مرزهای جدیدی تعیین کنید که نیازهای شخصی شما را برآورده کنند.
زمانی را دور از شریک زندگی خود بگذرانید و با شرکت در فعالیت‌ها، سرگرمی‌ها و دوستان جدید (یا قبلی) اعتماد به نفس خود را تقویت کنید.
در صورت لزوم، از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرید.
همکاران ما در مرکز مشاوره سایه تحت نظر خانم دکتر زهرا عباسی آماده ارائه خدمات مشاوره در زمینه هم‌وابستگی هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با ما با شماره 44212133 021 تماس بگیرید.

درمان هم‌وابستگی چگونه است؟

بسیاری از افراد مبتلا به هم‌وابستگی با مشاوران و متخصصان سلامت روان در ارتباط هستند. درمانی می‌تواند با توجه به نیازهای برآورده نشده مراجع، مفید واقع شود و شامل موارد زیر است:
یادگیری حمایت از دیگران بدون احساس مسئولیت در قبال مشکلات آن‌ها
شناخت آنچه که برای خود می‌خواهند و پیدا کردن راه‌هایی برای پیگیری این علاقه‌ها
تمرکز بیشتر بر خود
افزایش قدرت بیان بدون تهاجم
جایگزینی افکار منفی با افکار مثبت
تقویت اعتماد به نفس از طریق ایجاد شبکه اجتماعی قوی، تعیین اهداف پرانرژی، و تمرکز بر سلامت شخصی و روانی
شناسایی و یافتن راه‌هایی برای استفاده از توانمندی‌های شخصی

روش‌های درمانی متعددی برای کمک به افراد مبتلا به وابستگی وجود دارد که شامل موارد زیر می‌شود:
گروه‌درمانی: درمان شناختی گروهی و مشاوره گروهی می‌تواند مؤثر باشد و افراد از بازخوردهای احساسی، شناخت و شکست دیوار انکار، و بیان احساسات واقعی بهره‌مند شوند.
خانواده‌درمانی: روش‌های درمانی مانند درمان خانوادگی بوون بر تأثیر دینامیک خانواده بر وابستگی متمرکزند. ایجاد کانال‌های ارتباطی بازتر می‌تواند به سود همه اعضای خانواده باشد، به‌ویژه کودکان.
رفتاردرمانی شناختی (CBT): آموزش تغییر دیدگاه‌های ذهنی افراد نسبت به خود و دیگران به مراجعین کمک می‌کند. CBT می‌تواند کشف خود و ارتباط بین فردی را بهبود بخشد.

در مرکز مشاوره سایه زیر نظر خانم دکتر زهرا عباسی، روش‌های درمانی معرفی شده در این مقاله برای درمان هم‌وابستگی ارائه می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر با همکاران ما با شماره 44212133 021 تماس بگیرید.

جمع بندی و نتیجه گیری

هم‌وابستگی رفتاری پویا، پیچیده و گاهی پنهان است که می‌تواند تأثیر عمیقی بر روابط و کیفیت زندگی فرد داشته باشد. این وابستگی ممکن است خودکارآمدی و ارزش شخصی را تحت تأثیر قرار داده و بی‌ثباتی ایجاد کند.
در محیط کار، روابط عاشقانه، دوستی‌ها یا خانواده، نشانه‌هایی از آغاز یا بروز هم‌وابستگی می‌تواند قابل مشاهده باشد.
افراد می‌توانند به تنهایی یا با کمک مشاور، سفر بازیابی خود را با درک علل و نشانه‌ها ادامه دهند. این علل ممکن است شامل کمبود عزت نفس و تکیه بیش از حد (و مراقبت از) دیگران به زیان نیازهای خود باشد.
در مرکز مشاوره سایه زیر نظر خانم دکتر زهرا عباسی، می‌توانیم از مراجعینی که با هم‌وابستگی مواجه هستند حمایت کرده و به آنها کمک کنیم تا شنیده شوند و امکان داشتن رابطه‌ای را تصور کنند که در آن مرزها مناسب و مورد احترام باشد.
با ارائه فضایی امن برای بیان تجربیات و نگرانی‌هایشان، مراجعین می‌توانند اعتماد به نفس لازم را برای رهایی از الگوهای ناسالم تفکر و رفتار کسب کنند و به آینده‌ای پر از روابط متعادل‌تر و رضایتمندانه‌تر که ارتقاء سلامت روان و ارزش شخصی را فراهم می‌آورد، بپردازند.
برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با ما با شماره 44212133 021 تماس بگیرید.